بررسي رابطه دو فنآوري باستاني بيابانزدايي: بندسار و قنات
|
محمود عربخدري، مربي پژوهشي، مركز تحقيقات حفاظت خاك و آبخيزداري كشور |
|
شاهرخ حكيمخاني، كارشناس ارشد، مركز تحقيقات حفاظت خاك و آبخيزداري كشور |
|
شماره مقاله:569 |
خلاصه:
آب و آبياري اهميت بسيار زيادي در ايران داشته و ايرانيان با ابداع شيوههاي مختلف خدمات ارزشمندي به توسعه فنون آبيابي و ذخيره آب كردهاند. اين ابتكارات عمدتاً بهدليل خشك و نيمهخشك بودن آب و هوا در اكثر نقاط ايران و كمبود رودخانههاي دايمي بوده است. در واقع نياكان ما با تأمين آب، امكان استقرار در مناطق خشك را بهوجود آورده و توانستهاند با گسترش كشاورزي بيابانها را آباد كنند. در اين مقاله از ميان فنون مختلف مربوط به آب و آبياري كه در ايران متداول بوده است، دو روش بندسار و قنات و ارتباط آنها با يكديگر تشريح ميشود.
بندسارها كرتهاي بزرگي هستند كه در استان خراسان براي استحصال سيلاب و كشت سيلابي برخي از محصولات ساخته شدهاند. بيش از 80 درصد آب وارد شده به اين كرتها صرف تغذيه آبخوانها ميشود. قناتها كه مجاري زيرزميني براي هدايت آبهاي زيرزميني به سطح زمين هستند تابع وضعيت آبهاي زيرزميني بوده و از بندسارها تأثير ميپذيرند. در مقابل آب مازاد قنوات در زمانهاي پرآبي و فصول سرد ميتواند صرف آبياري اين كشتزارها شود. به اين ترتيب نياكان ما نظامي براي بهرهبرداري پايدار از منابع آب اين مناطق ايجاد كردهاند كه ميتواند سرمشق مناسبي در حل بحران آب زيرزميني و ساير موارد مرتبط باشد.